Δημαρχείο Πειραιά (2ος όροφος), Πλατεία Κοραή 18510, Πειραιάς Τ: 213-2022017, 210-4172079

Εικόνες απο το παρελθόν του Πειραιά

Ιστορία

Κάθε χρόνο στις 3 Οκτωβρίου στην εορτή του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, του πολιούχου Άγιου των Αθηνών, εορτάζει μεγαλοπρεπώς και ένας φερώνυμος στον Πειραιά ιερός ναός, που αν και διαθέτει μια από τις πλουσιότερες ιστορίες, ωστόσο μάλλον θα πρέπει να θεωρείται αδικημένος καθώς σπανίως μνημονεύεται.
 
Όταν πολλοί αναφέρονται στην ιστορία της πόλης του Πειραιά μέσα από την ιστορία των εκκλησιών της, λησμονούν σχεδόν πάντοτε να αναφέρουν την αρχαιότερη εκκλησία της πόλης. Διότι αν λάβουμε υπόψη μας ότι ο Άγιος Σπυρίδωνας στην αρχική του μορφή ήταν Μοναστήρι, ευλόγως εξάγεται το συμπέρασμα ότι η αρχαιότερη εκκλησία πλην της Μονής, ήταν του Αγίου Διονυσίου. Έτσι λοιπόν και παρότι είναι διαρκείς οι αναφορές στις τρεις ιστορικές παραλιακές εκκλησίες του μεγάλου λιμανιού, τον Άγιο Νικόλαο, τον Άγιο Σπυρίδωνα και την Αγία Τριάδα, λησμονείται η τέταρτη και αρχαιότερη όλων, ο Άγιος Διονύσιος! Της οποίας η ιστορία όχι μόνο είναι η μεγαλύτερη αλλά και πολύ ενδιαφέρουσα!
 
Αναφορά στην ύπαρξη εκκλησίας υπάρχει ήδη καταγεγραμμένη από την εποχή της επανάστασης. Στο «Ημερολόγιο Πολιορκίας Αθηνών» του αγωνιστή Νικολάου Καρώρη διαβάζουμε:
 
 «26 Ιανουαρίου (1827):… Μετά μίαν ώραν ο εχθρός έστησε κανόνι κατά την εκκλησίαν του Αγίου Διονυσίου δεξιά της λίμνης και ήρχισε να κτυπά το ατμοκίνητον (εννοεί την Καρτερία)…. Την νύκτα περί τας 2 ώρας της νυκτός κατά παραγγελίαν των Στρατηγών εκβήκαν μερικοί Έλληνες εις τα παραιτημένα από τους Τούρκους χανδάκια των Μνημάτων και εκείθεν ετουφέκιζον αλαλάζοντες και προσποιούμενοι ότι θα επιπέσουν εις τους εχθρούς».
 
Δηλαδή σε μια από τις επιθέσεις που ενήργησε ο Κιουταχής για την ανακατάληψη του λόφου της Καστέλλας το 1827 που είχε πέσει σε ελληνικά χέρια, ο αγωνιστής Νικόλαος Καρώρης μας πληροφορεί ότι επίθεση με χίλιους άνδρες ενεργήθηκε από την πλευρά της εκκλησίας του Αγίου Διονυσίου. Μάλιστα στην περιγραφή του καταγράφει και την ύπαρξη «λίμνης», στάσιμων δηλαδή υδάτων που δεν είναι άλλο από τα μεταγενέστερα βούρλα που αποτέλεσαν σημείο αναφοράς σε όλη τη γύρω περιοχή. Αναφέρει επίσης όπως είδαμε ότι οι Τούρκοι πυροβολούσαν από τα χαντάκια των μνημάτων καταδεικνύοντας το γεγονός ότι ο Άγιος Διονύσιος που αποτέλεσε στη συνέχεια το πρώτο κοιμητήριο του Δήμου Πειραιά, επιτελούσε όμοια λειτουργία και τότε, πριν ακόμα από την δημιουργία του. 
 
Άμεσα γεννιέται λοιπόν το ερώτημα ποιών ανθρώπων λειτούργησε κοιμητήριο πριν την δημιουργία του Δήμου Πειραιώς το 1835; Ο Πειραιάς πριν το 1835 ήταν μεν έρημος αλλά όχι τελείως έρημος. Σποραδικά υπήρχαν κάποια υποστατικά Αθηναίων ιδιοκτητών. Άλλοτε οι ίδιοι κι άλλοτε αγρότες μισθωμένοι από τον κύριό τους καλλιεργούσαν τα μποστάνια ή διατηρούσαν κάποιες καλλιέργειες. Σε τακτές αποστάσεις άλλωστε υπήρχαν φτιαγμένα πηγάδια για την εξασφάλιση ποτιστικού ύδατος των οποίων η ύπαρξη ήταν καταγεγραμμένη στα σκαριφήματα των οπλαρχηγών. Γύρω από αυτά τα πηγάδια κατά τις μάχες του 1827 έγιναν φονικές μάχες για την κατάληψή τους. Ένα ακόμα στοιχείο που επιβεβαιώνει την ύπαρξη κτημάτων και εκμεταλλεύσιμης γης στον Πειραιά ήταν και οι διάφορες μάντρες που χώριζαν τα υποστατικά και που προσδιορίζονταν από το όνομα του ιδιοκτήτη τους όπως η μάντρα του Χαϊμαντά στο Φάληρο. Υπήρχε λοιπόν η εκκλησία του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη του πολιούχου Άγιου των Αθηνών αφού Αθηναίοι ήταν οι περισσότεροι που διατηρούσαν ιδιοκτησίες γης στον έρημο Πειραιά. Εκεί εκκλησιάζονταν οι λιγοστοί δουλευτές της γης και μάλιστα διατηρούσαν όπως μας πληροφορεί ο Καρώρης και κοιμητήριο πλησίον αυτής.
 
Όμως την ύπαρξη της εκκλησίας του Αγίου Διονυσίου δεν τη βεβαιώνει μόνο ο Καρώρης αλλά και ο Διονύσιος Σουρμελής στο έργο του "Ιστορία των Αθηνών" (κεφάλαιο 29), αλλά και ο Δημήτριος Φωτιάδης στο έργο του "Ο Καραϊσκάκης" (.... τρέχουν να τρυπώσουν στην εκκλησιά του Άη Διονύση όπου βρισκόταν ο αρχηγός τους....).  
 
Η έλευση της πολυπόθητης ελευθερίας και η δημιουργία της πόλης του Πειραιά, σύντομα έφεραν και την αντικατάσταση του μικρού αρχικού ναού με έναν μεγαλύτερο, έργο που επιτεύχθηκε κατά το πλείστον με συνεισφορές πιστών. Ο νέος ναός είναι με διπλά καμπαναριά στην πρόσοψη, μακρόστενος με κεραμίδια και θυμίζει έντονα την εκκλησία της Αγίας Τριάδας από το 1936 κι έπειτα, όταν απέκτησε κι αυτή στην πρόσοψη διπλά κωδωνοστάσια. Ίδιες ανάγκες παρουσιάστηκαν όμως και για την έκταση του κοιμητηρίου. Ο Πειραιάς πληθυσμιακά με τα χρόνια αυξανόταν, και οι ανάγκες του κοιμητηρίου το ίδιο!  Γρήγορα υψώνεται μια μάνδρα οριοθέτησης του κοιμητηρίου, για την προστασία των μνημάτων (1844). Οι επεκτάσεις αυτού του κοιμητηρίου καταγράφουν επί της ουσίας την ιστορία της πόλης. Μια το 1851 για την δημιουργία τμήματος καθολικών κι άλλες το 1855 και 1856 όταν ο κόσμος πεθαίνει κατά χιλιάδες από τη χολέρα που οι Γάλλοι κουβάλησαν στον Πειραιά από την Κριμαία. 
 
Ο Άγιος Διονύσιος για χρόνια θεωρείται άκρη της πόλης. Γράφει ο Άγγελος Κοσμής στο βιβλίο του «Περασμένα κι αλησμόνητα - Πειραϊκές αναμνήσεις – 1938» περιγράφοντας τις ενθυμήσεις του από τον Πειραιά του 1890. «Ο Άη Διονύσης ήταν το σημείο πέραν του οποίου θα μπορούσε να γράψει κανείς "Μη περαιτέρω". Έως εκεί έφθαναν οι παλαιοί Πειραιώτες και μόνο σκοπό να αποθέσουν τους πεθαμένους τους.»
 
Στο κοιμητήριο του Αγίου Διονυσίου ενταφιάστηκαν όλες οι μεγάλες και σπουδαίες προσωπικότητες της πόλης μας, που συνέδραμαν τόσο στην ίδρυσή της όσο και στην μετέπειτα ανάπτυξή της. Σπουδαία μνήματα φιλοτεχνημένα από μεγάλους γλύπτες της εποχής βρέθηκαν να δεσπόζουν στο χώρο του. Όταν αυτά έπρεπε να μεταφερθούν αργότερα στο νέο κοιμητήριο της «Ανάστασης» τα περισσότερα καταστράφηκαν. Έργα μεγάλων γλυπτών χάθηκαν οριστικά χωρίς καν να καταγραφεί η ύπαρξή τους. Το ίδιο συνέβη και με σπουδαίους αγωνιστές της επανάστασης που όταν ανέτειλε η ελευθερία αποφάσισαν να εγκατασταθούν στον Πειραιά. Όταν πέθαναν πολλοί από αυτούς ενταφιάστηκαν στο κοιμητήριο του Αγίου Διονυσίου. Η μεταφορά όμως στην «Ανάσταση» εκτός από την καταστροφή των μνημείων προκάλεσε και την απώλεια οστών, την εξαφάνιση τάφων και ενταφιασμένων. Τα ταφολόγια του Αγίου Διονυσίου δυστυχώς χάθηκαν και ελάχιστα γνωρίζουμε για την εποχή εκείνη. Ανάμεσα στα μεταφερθέντα μνήματα που διασώθηκαν ήταν και του φερόμενου ως πρώτου οικιστή του Πειραιά του Γιαννακού Τζελέπη. 
 
Ένα γεγονός που καθυστέρησε τη μεταφορά των μνημάτων στο νέο κοιμητήριο της «Ανάστασης»  ήταν ότι οι γιατροί της εποχής, απαγόρευσαν την εκταφή νεκρών από τον Άγιο Διονύσιο και την μεταφορά τους στο νέο νεκροταφείο, με την αιτιολογία της μετάδοσης της χολέρας από τους νεκρούς του 1854! Αυτή η αιτιολογία όσο παράξενη κι αν μας φαίνεται σήμερα, τότε αποτελούσε ένα γεγονός που δημιουργούσε πανικό, καθώς ήταν ακόμα νωπές στην συλλογική μνήμη οι εικόνες των χολεριασμένων που πέθαιναν στον δρόμο και ειδικά των παιδιών. Τα εγκαίνια του νέου νεκροταφείου έγιναν τον Απρίλιο του 1904. Ακόμα όμως και από τα εγκαίνια του κοιμητηρίου της «Ανάστασης» θα χρειαστεί να περάσουν πολλά χρόνια με τον Άγιο Διονύση και τον περιβάλλοντα χώρο του να παραμένει ένα κοιμητήριο σε λειτουργία κάνοντας μνημόσυνα, με συγγενείς να επισκέπτονται τα μνήματα, έστω κι αν δεν εκτελούνται σε αυτό νέες ταφές.
 
Οι πρόσφυγες του νεκροταφείου του Αγίου Διονυσίου
 
Τότε στον περιβάλλοντα χώρο του Αγίου Διονυσίου συμβαίνει το εξής γεγονός. Ερχόμενοι οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής του 1922, αναζητούν χώρους προς εγκατάσταση. Ανάμεσά τους πρώτος στο λιμάνι που δεσπόζει από τα καταστρώματα των πλοίων είναι ο Άγιος Διονύσιος με το κοιμητήριό του. Οι πρόσφυγες αποβιβάζονται και με ευτελή υλικά δώθε κείθε, με σανίδες και τενεκέδες, στήνουν παραπήγματα ανάμεσα στα μνήματα. Ο λόγος ήταν απλός. Αναζητώντας στις ασταθείς κατασκευές τους σταθερά σημεία τα μόνα που βρήκαν ήταν τα μαρμαρόστρωτα μνήματα. Οι τρίπλευρες παράγκες τους στήνονται έχοντας σημείο την σταθερή τέταρτη πλευρά που είναι η πλευρά του μνήματος. 
 
Οι οικογένειες τραβιούνται στο εσωτερικό των παραπηγμάτων και τη νύχτα τοποθετούν τα προσκέφαλά τους προς τα εκεί που βρίσκεται το μαρμάρινο μνήμα. Είναι το μόνο σημείο της ευτελούς κατοικίας τους που παρέχει ασφάλεια από τους ανέμους και τη βροχή του χειμώνα. Είναι το μόνο σημείο που δεν κινδυνεύει να πέσει πάνω τους όταν ο άνεμος δυναμώσει. Δίπλα στις χαμηλές παράγκες τους ξεπροβάλλουν εξωπραγματικές μαρμάρινες φιγούρες, τύμβοι και μαρμάρινοι άγγελοι. 
 
Οι νεκροί παραμερίζονται και οι τελευταίες κατοικίες τους καταλαμβάνονται από τους ζωντανούς. Οι νεκροί άλλωστε δεν μπορούν να διαμαρτυρηθούν. Οι συγγενείς που πήγαιναν στα μνήματα διαμαρτύρονται. Μιλούν για βέβηλες ανίερες πράξεις, στέλνουν υπομνήματα στους επιτρόπους της εκκλησίας και στο Δήμο. Μα ποιος στην πραγματικότητα μπορεί να διώξει βίαια ζωντανούς για να προστατεύσει πεθαμένους; Κανείς! Έτσι τα παραπήγματα του νεκροταφείου του Αγίου Διονυσίου επεκτείνονται διαρκώς. Τα παραπήγματα πολιορκούν ασφυκτικά και από την εξωτερική πλευρά το κοιμητήριο. Ειδικά από την ηπειρωτική πλευρά της εκκλησίας μια συνοικία στήνεται που στην ουσία αποτελεί προέκταση της κατάστασης που επικρατεί και μέσα στο κοιμητήριο. Σήμερα το οικοδομικό τετράγωνο που ορίζεται από τις οδούς Θεσμοφορίου, Κάστορος, Θερμοπυλών και Ακτής Κονδύλης παρέμεινε ανέγγιχτο από το χρόνο και μας δίνει μια εικόνα για το πώς ήταν η κατάσταση της περιοχής πέριξ της εκκλησίας του Αγίου Διονυσίου. 
 
πηγή: pireorama.blogspot.com
 
 
 

Διαβάστε περισσότερα στην ίδια κατηγορία...

25 απίθανες φωτογραφίες από τον παλιό Πειραιά

06 Μαρ 2017

Φωτογραφίες από το ΤΡΑΜ στον Πειραιά

05 Φεβ 2018

Κάτω στα Λεμονάδικα

14 Μαρ 2017

Ο Πειραιάς του 1957

24 Μάι 2017

Το 1892 γίνεται η πρώτη «επανάστασις εργατριών» στην Ελλάδα στα εργοστάσια «Ρετσίνα»

11 Δεκ 2017
images/imagehover/plakidio_adedy.jpg

Α.Δ.Ε.Δ.Υ.

Ανώτατη Διοίκηση Ενώσεων Δημοσίων Υπαλλήλων

images/imagehover/plakidio_poeota2.jpg

Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.

Πανελλήνια Ομοσπονδία Προσωπικού Ο.Τ.Α.

images/imagehover/plakidio_posekep.jpg

Π.Ο.Σ.Ε. Κ.Ε.Π.

Πανελλήνια Ομοσπονδία Σωματείων Εργαζόμενων στα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών

images/imagehover/plakidio_pasyvn.jpg

ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ

Πανελλήνιος Σύνδεσμος Βρεφονηπιαγωγών ΤΕΙ

images/imagehover/plakidio_sa_ota.jpg

Σ.Α. Ο.Τ.Α

Συνδικαλιστική Ανατροπή στους Ο.Τ.Α.

images/imagehover/das-ota-plakidio.jpg

Δ.Α.Σ.Ο.Τ.Α

Δημοκρατική Αγωνιστική Συνεργασία

images/imagehover/plakidio_meta_ota.jpg

ΜΕ.Τ.Α. Ο.Τ.Α.

Μέτωπο Ταξικής Ανατροπής

images/imagehover/plakidio_dake.jpg

Δ.Α.Κ.Ε. Ο.Τ.Α.

Δημοκρατική Ανεξάρτητη Κίνηση Εργαζομένων στους Ο.Τ.Α.

images/imagehover/plakidio_aks.jpg

Αγωνιστικές Κινήσεις-Συσπειρώσεις

Αγωνιστικές Κινήσεις-Συσπειρώσεις στους Ο.Τ.Α.

images/imagehover/plakidio_askota.jpg

Α.Κ.Σ. Ο.Τ.Α.

Αυτόνομη Συνδικαλιστική Κίνηση Εργαζομένων στους Ο.Τ.Α.

images/imagehover/plakidio_dimospeiraia.jpg

Δήμος Πειραιά

Το επίσημο site του Δήμου Πειραιά

images/imagehover/plakidia_govgr.jpg

GOV.gr

Βρείτε τη δημόσια υπηρεσία που θέλετε εύκολα και γρήγορα

images/imagehover/plakidio_eody.jpg

Ε.Ο.Δ.Υ.

Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας

images/imagehover/plakidia_diavgeia.jpg

ΔΙΑΥΓΕΙΑ

Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης

images/imagehover/plakidio_destpiraeus.jpg

Destination Piraeus

Ο Πειραιάς ως προορισμός

Μας ρωτάτε, σας απαντάμε!

Αφήστε εδώ το μήνυμα σας και ένας εκπρόσωπος του Συλλόγου Εργαζομένων του Δήμου Πειραιά σας απαντήσει το συντομότερο δυνατόν. Ευχαριστούμε εκ των προτέρων για τη χρήση ήπιου και μη προσβλητικού λόγου.

logo

Δημαρχείο Πειραιά (2ος όροφος), Πλατεία Κοραή
ΤΚ: 18510, Πειραιάς

Google Maps icon  Βρείτε μας στο χάρτη

Τηλέφωνο: 213-2022017, 210-4172079
Fax: 213-2022007

Emails:

sedpeiraia@gmail.com
prsedpeiraia@gmail.com